Kun jij op je handen zitten?

Een trainer en teamcoach staan aan de hemelpoort en willen allebei graag die hemel in die hen is beloofd. Petrus houdt de wacht en stelt de vragen om te bepalen of ze binnen mogen komen.
Hoe leren mensen is zijn eerste vraag. De trainer springt op. Hier is ze haar hele leven al mee bezig geweest. ‘Mensen leren als ze gemotiveerd zijn, een doel hebben en heel gerichte handvatten krijgen om hun doel te bereiken.’ Petrus kijkt naar de teamcoach. ‘En jij?’ De teamcoach glimlacht vriendelijk en zegt tegen allebei: ‘Praat maar gewoon door hoor.’

Hoe noem je ons vak?
Eerlijk gezegd hang ik niet zo aan namen. Of je me nu cursusleider noemt, groepsbegeleider, opleider, trainer. Zolang ik maar weet wat ik aan het doen ben. Toch heb ik geleerd dat het wel handig is onderscheid te maken tussen de verschillende rollen die ik heb in mijn werk met groepen. Het is niet alleen voor mezelf duidelijker, maar ook voor de groep. Als je in het leerproces van een groep duidelijk kunt maken wat je aan het doen bent en waarom je dat doet vergroot dat vaak het leereffect.

Vanuit de verschillende rollen die we in het werken met groepen hebben kun je ook nieuwe vakgebieden ontwaren. Was iedereen vroeger nog gewoon vormingswerker of leraar. Tegenwoordig onderscheiden we meer specifieke vakgebieden: trainer van vaardigheden, coach van een team, inhoudelijk opleider van volwassenen, procesbegeleider van veranderingstrajecten.

De rol van teamcoach (sommigen noemen het groepsbegeleider) lijkt de laatste tijd in opkomst. Begrijpelijk, omdat slecht functionerende teams een enorme impact op een organisatie kunnen hebben. Organisaties zijn er vaak door schade en schande achtergekomen dat alleen een training over feedback geven aan elkaar niet voldoende is.

Gonnie Kugel: een echte teamcoach
gonnie-kugelAls je Gonnie Kugel vraagt of ze zichzelf een trainer noemt is ze heel stellig. ‘Nee, nee, ik ben geen trainer. Een trainer vind ik iemand die vaardigheden intraint. Dat doe ik niet. Ik heb een ander vak. Dat van teamcoachen.’

‘Als trainer of teamcoach heb je heel andere vaardigheden nodig. Een trainer heeft vaak een duidelijk doel en heldere opdracht. Bijvoorbeeld “leer deze groep feedback te geven”. Een trainer maakt daarvoor een programma, en tijdens de training leidt de trainer de groep met vaste hand naar het einddoel. Zij heeft de regie.’

‘De teamcoach wordt ingeschakeld als het niet zo lekker loopt in een team. Na een intake volgt de teamcoach vooral wat er gebeurt in de groep. Nee, hij heeft niet de regie. Hij neemt vooral waar. Pas als de groep een tijd geworsteld heeft doet de teamcoach een interventie. Die interventie is niet van te  voren bedacht. Hij is voortgekomen uit wat zich voordoet in de groep.’

Op je handen zitten
Wat is dan de belangrijkste kwaliteit van de teamcoach? Gonnie formuleert het als volgt: een teamcoach moet heel goed kunnen waarnemen. Zien wat er gebeurt in een groep en daar ook taal aan kunnen geven. Goed waarnemen is een belangrijke kwaliteit. En het gedrag wat erbij hoort is dat je vooral op je handen zit. Niet ingrijpen, niet sturen. De groep zelf de taak uit laten voeren. Totdat helder is dat het zo nier goed gaat. Totdat je waargenomen hebt wat er allemaal speelt.

De groep houdt de regie
Met alleen waarnemen ben je er niet. Het gaat toch juist om de interventie? Maar je kunt de interventie alleen afstemmen op wat je waargenomen hebt. En bovendien: de groep bepaalt uiteindelijk zelf welke interventie ze wil doen. Ook een groot verschil met een trainer. Een trainer weet welke stappen er genomen moeten worden om het doel te halen. De teamcoach niet. Het is altijd een samenspel tussen de groep en de teamcoach. De waarnemingen van de teamcoach spelen een cruciale rol in de volgende stap. maar de groep houdt altijd de regie. Het is tenslotte ook de groep die het  strakjes toe moet passen.

Individueel leren versus groepsleren
En daarmee zijn we op een belangrijk onderscheid gestuit tussen trainen en teamcoachen. Bij trainingen gaat het om individueel leren in groepsverband. Bij teamcoachen gaat het om het leren van de hele groep.

Dat verschil verklaart en legitimeert ook de verschillende aanpakken van trainers en teamcoaches.

Kun je het ook allebei zijn?
Natuurlijk komt het voor dat je in trainingen ook wel eens coach van de groep moet zijn. Vooral als je werkt met een bestaand team. Maar ideaal is het niet. Tenslotte is het je taak als trainer dat ze die vaardigheid leren.

Ook als teamcoach kun je wel eens trainen. Als een team bijvoorbeeld een bepaalde vaardigheid mist, kun je ze dat leren.
Voorwaarde is wel dat je van allebei de rollen als teamcoach en trainer voldoende kwaliteiten en vaardigheden in huis hebt.

Maar wil je het ook? Wil je als trainer op je handen zitten? Wil je als teamcoach de regie nemen en houden?

Wat zeg jij als Petrus je vraagt hoe mensen leren en wat jouw bijdrage daar aan is geweest in je aardse leven?

========

  • Merk je dat jij wel eens groepen hebt die maar niet in beweging willen komen?
  • Of conflicten in een team die uit het niets lijken te komen?
  • Voel je soms de druk van de groepsleden om hun problemen op te lossen?
  • Vraag je je af wat je nu toch in vredesnaam met die lastige groep moet?

De opleiding: wat speelt er nu echt in de groep? zou dan echt iets voor jou kunnen zijn. Bekijk de opzet.